MAGA và học thuyết quyền lực của sự khó đoán: Vì sao Donald Trump biến bất định thành lợi thế chiến lược của nước Mỹ

Khi nhắc đến “Make America Great Again”, nhiều người xem đó là một khẩu hiệu mang tính cảm xúc, thậm chí là dân túy. Tuy nhiên, nếu nhìn MAGA từ góc độ của Donald Trump, người trực tiếp định hình và triển khai học thuyết này, thì đây không phải là một chuỗi hành động ngẫu hứng. MAGA là một tư duy quyền lực nhất quán, trong đó sự khó đoán và bất định không phải là điểm yếu mà là công cụ điều hành trung tâm.

Trump không cố gắng làm thế giới cảm thấy an tâm về nước Mỹ. Ngược lại, ông khiến cả đồng minh lẫn đối thủ không thể dự đoán chính xác Washington sẽ làm gì tiếp theo. Chính sự mơ hồ đó đã tạo ra một trạng thái bất cân xứng, nơi nước Mỹ với quy mô kinh tế, sức mạnh tài chính và quân sự vượt trội có khả năng chịu đựng bất ổn tốt hơn phần còn lại của thế giới. Trong trạng thái đó, Trump giành được lợi thế.

Trong tư duy của ông, một nước Mỹ vĩ đại không phải là nước Mỹ được yêu mến, mà là nước Mỹ khiến người khác phải dè chừng. Khi đối thủ không dám thử giới hạn, khi đồng minh không thể dựa dẫm miễn phí, khi thị trường toàn cầu buộc phải phản ứng theo các tín hiệu từ Washington, thì khi đó nước Mỹ đang ở vị thế thượng phong.

Đồng USD suy yếu có chủ đích và quyền lực của sự bất định

Trong nhiều thập kỷ, đồng USD đóng vai trò trụ cột của hệ thống tài chính toàn cầu. Sự ổn định của nó giúp Mỹ vay rẻ, nhập khẩu rẻ và duy trì ảnh hưởng chính trị rộng khắp. Trump không phủ nhận vai trò này, nhưng ông không coi một đồng USD mạnh là mục tiêu tuyệt đối. Trái lại, ông sẵn sàng chấp nhận và thậm chí tạo điều kiện cho những giai đoạn USD suy yếu nếu điều đó mang lại lợi thế cho sản xuất và thương mại Mỹ.

Các tuyên bố bất ngờ về thuế quan, những cuộc đàm phán thương mại bị ngắt quãng rồi nối lại, cùng các cuộc công kích công khai nhằm vào Federal Reserve đã liên tục khiến thị trường tài chính phải điều chỉnh kỳ vọng. Mỗi lần như vậy, USD thường chịu áp lực giảm trong ngắn hạn. Với giới đầu tư, đây là rủi ro. Với Trump, đó là đòn bẩy.

Một đồng USD suy yếu giúp hàng hóa Mỹ rẻ hơn trên thị trường quốc tế, hỗ trợ xuất khẩu và thúc đẩy sản xuất nội địa. Quan trọng hơn, sự biến động của USD khiến các đối tác thương mại và doanh nghiệp đa quốc gia khó lập kế hoạch dài hạn. Khi không thể đoán chắc chính sách của Mỹ, họ buộc phải phòng thủ, trì hoãn đầu tư hoặc tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng an toàn hơn, mà trong nhiều trường hợp lại nghiêng về phía Mỹ. Trong logic MAGA, bất ổn tiền tệ không phải là sai số, mà là áp lực chiến lược được sử dụng có chủ ý.

Dầu mỏ và học thuyết năng lượng rẻ cho nền kinh tế Mỹ

Nếu USD là công cụ tài chính, thì dầu mỏ là nền móng vật chất của chiến lược MAGA. Trump nhìn năng lượng như chi phí nền của toàn bộ nền kinh tế. Giá dầu cao đồng nghĩa với chi phí vận tải tăng, giá hàng hóa leo thang và lạm phát lan rộng. Ngược lại, dầu rẻ giúp doanh nghiệp dễ thở hơn, người tiêu dùng giảm gánh nặng và chính phủ có thêm không gian điều hành.

Bằng cách nới lỏng quy định môi trường, thúc đẩy khai thác dầu khí trong nước và phát đi thông điệp rõ ràng rằng Mỹ sẵn sàng tăng nguồn cung, Trump đã nhiều lần làm chùn lại các đợt tăng giá dầu. Thị trường phản ứng không chỉ với sản lượng thực tế, mà với kỳ vọng về khả năng Mỹ bù đắp nguồn cung toàn cầu.

Trong bối cảnh thế giới liên tục đối mặt với xung đột và bất ổn, việc giá dầu không bùng nổ mạnh như các chu kỳ trước cho thấy chiến lược này phát huy hiệu quả. Trump đã sử dụng ưu thế dầu khí để trung hòa cú sốc bên ngoài, giữ chi phí năng lượng ở mức có thể kiểm soát và qua đó góp phần kìm hãm áp lực lạm phát.

Thương mại, thuế quan và nghịch lý lạm phát dưới thời MAGA

Theo lý thuyết kinh tế truyền thống, thuế quan làm giá hàng hóa tăng và đẩy lạm phát đi lên. Trump hiểu rõ điều đó, nhưng ông tiếp cận thương mại từ một góc nhìn khác. Với ông, thuế quan không chỉ là rào cản, mà là công cụ tái cấu trúc.

Khi áp thuế mạnh lên thép, nhôm và nhiều mặt hàng công nghiệp, Trump tạo ra cú sốc giá ban đầu. Cú sốc này buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh hành vi, đưa nhà máy trở lại Mỹ hoặc chuyển sang các quốc gia thân thiện hơn, rút ngắn chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc vào các tuyến thương mại dễ bị gián đoạn.

Trong trung hạn, khi sản xuất nội địa được phục hồi và năng lượng rẻ hỗ trợ chi phí, áp lực lạm phát giảm dần. Đây là lý do vì sao lạm phát không tăng phi mã như nhiều dự báo ban đầu, mà có những giai đoạn hạ nhiệt. Trump chấp nhận tổn thất ngắn hạn để đổi lấy sự ổn định chi phí trong chu kỳ sau.

Kim loại công nghiệp và thị trường phế liệu trong thế giới MAGA

Ba yếu tố USD, dầu mỏ và thuế quan hội tụ trực tiếp trên thị trường hàng hóa, đặc biệt là kim loại công nghiệp. Khi dầu rẻ, chi phí khai thác và luyện kim giảm. Khi USD biến động, giá kim loại tính bằng USD dao động mạnh đối với người mua toàn cầu.

Tuy nhiên, chính sách bảo hộ đã làm thay đổi hoàn toàn cơ chế truyền dẫn này. Giá kim loại trên thị trường thế giới có thể chịu áp lực giảm, nhưng giá nội địa Mỹ lại được nâng đỡ bởi thuế quan và các tiêu chuẩn nhập khẩu khắt khe. Khoảng cách giá giữa các khu vực vì thế ngày càng giãn rộng.

Phế liệu kim loại, đặc biệt là phế nhôm và phế đồng, trở thành điểm nóng. Khi Mỹ bảo vệ ngành luyện kim trong nước, nhu cầu phế liệu tăng mạnh. Nếu nguồn phế được giữ lại nội địa, thị trường châu Á đối mặt với tình trạng khan hiếm, kéo chi phí sản xuất đi lên. Dòng chảy vật chất toàn cầu vì thế bị điều chỉnh bởi quyết định chính trị, chứ không còn thuần túy bởi cung cầu.

Sẵn sàng leo thang và vị thế chính trị quân sự của Mỹ

Tính khó đoán không chỉ thể hiện trong kinh tế, mà còn trong chính sách đối ngoại và quân sự. Cuộc không kích nhằm vào tướng Soleimani của Iran là một ví dụ điển hình. Trump sẵn sàng ra đòn mạnh, nhưng dừng lại đúng ngưỡng để tránh chiến tranh toàn diện. Thông điệp gửi đi là Mỹ có khả năng và ý chí hành động, nhưng cũng kiểm soát được mức độ leo thang.

Với Venezuela, Trump sử dụng công cụ pháp lý và tài chính để gây áp lực lâu dài, biến đối phương thành gánh nặng chiến lược mà không cần nổ súng. Trong khi đó, đề xuất liên quan tới Greenland cho thấy Trump sẵn sàng phá vỡ các điều cấm kỵ ngoại giao để theo đuổi lợi ích địa chiến lược dài hạn, từ tài nguyên đến kiểm soát Bắc Cực.

Đối với Ukraine, Trump liên tục gây sức ép buộc châu Âu gánh trách nhiệm an ninh lớn hơn. Mục tiêu không phải rút lui, mà là buộc đồng minh trưởng thành về quân sự, qua đó giảm gánh nặng cho Mỹ và tái phân bổ nguồn lực chiến lược.

Những quyết định tưởng như bốc đồng nhưng được toan tính kỹ lưỡng

Các cuộc công kích vào Federal Reserve không đơn thuần là xung đột cá nhân. Trump muốn phá vỡ vùng an toàn của chính sách tiền tệ độc lập, gây áp lực lên kỳ vọng lãi suất và tác động gián tiếp tới USD. Chiến tranh thương mại cũng vậy. Thuế quan được bật và tắt như một công tắc, buộc đối thủ phải phản ứng liên tục và chấp nhận đàm phán trong thế yếu.

Những quyết định tưởng chừng bốc đồng thực chất là chuỗi hành động đã được chuẩn bị sẵn công cụ pháp lý, hành chính và truyền thông, sẵn sàng kích hoạt khi cần. Sự bất ngờ nằm ở thời điểm, không nằm ở bản chất.

Khó đoán là lợi thế quyền lực lớn nhất của Trump

MAGA không phải là hỗn loạn. Đó là hỗn loạn có kiểm soát. Trump hiểu rằng trong một thế giới phức tạp, bên nào buộc đối phương phải đoán mò sẽ nắm thế chủ động.

USD suy yếu theo chu kỳ có lợi cho xuất khẩu. Dầu bị hãm đà tăng giúp kiểm soát lạm phát. Thương mại Mỹ phục hồi nhờ bảo hộ và tái công nghiệp hóa. Vị thế chính trị và quân sự của Mỹ được củng cố vì cả đồng minh lẫn đối thủ đều không chắc Washington sẽ đi xa đến đâu.

Trong trật tự MAGA, sự khó đoán không phải là điểm yếu. Đó là sức mạnh. Và chính sự sẵn sàng làm mọi thứ trong giới hạn lợi ích quốc gia đã giúp Donald Trump, trong một giai đoạn quan trọng, đưa nước Mỹ trở lại vị thế chủ động hiếm có trong kinh tế và địa chính trị toàn cầu.