Ở đời, mười điều thì đến bảy điều không như ý? Bám víu vào chỉ thêm đau khổ

Có người từng đúc kết rằng ở đời, mười điều thì đến bảy điều không như ý. Câu nói nghe qua tưởng bi quan, nhưng ngẫm kỹ lại là một sự thật rất hiền lành. Nó không nhằm dập tắt hy vọng, mà để con người bớt giằng co với những điều vốn nằm ngoài tầm tay. Khi ta cố chấp giữ lấy điều không thể giữ, tâm liền nặng. Khi ta học cách buông, lòng bỗng rộng ra như bầu trời sau cơn mưa.

Đời người vốn không đi theo đường thẳng. Có đoạn bằng phẳng, có khúc quanh co, có lúc dốc đứng tưởng không thể bước tiếp. Ta chọn đường, nhưng không chọn được hết gió mưa. Nhiều khi đã cố hết sức mà kết quả vẫn rẽ sang hướng khác. Cảm giác bất lực ấy khiến người ta dễ sinh uất ức, trách mình kém cỏi, trách đời bạc bẽo. Thế nhưng, chính trong những khoảnh khắc ấy, bài học về buông xả mới bắt đầu hình thành.

Người xưa của dân tộc ta không ít lần nói về lẽ vô thường và sự thảnh thơi của tâm hồn. Nguyễn Du từng viết rằng người ta khổ vì chữ tình, chữ mệnh đan xen, càng nắm chặt càng đau. Ông nhìn thấu thân phận con người giữa dòng biến động, để rồi cảm thương chứ không oán hận. Cái nhìn ấy không đẩy con người vào buông xuôi, mà giúp họ dịu lại trước sóng gió.

Nguyễn Bỉnh Khiêm lại chọn một lối sống khác. Ông rời chốn quan trường, tìm về cuộc sống thanh đạm, để giữ cho tâm không bị cuốn theo vòng danh lợi. Trong thơ ông, ta bắt gặp tinh thần biết đủ, biết dừng. Khi lòng người bớt tham cầu, những điều trái ý cũng bớt làm ta chao đảo. Không phải vì đời bớt khó, mà vì tâm đã vững hơn.

Có những điều trong đời gọi là thân không do mình. Ta không chọn nơi mình sinh ra, không chọn hoàn cảnh ban đầu, cũng không tránh được hết biến cố bất ngờ. Người khỏe hôm nay, mai có thể bệnh. Người đang thuận lợi, bỗng gặp thất bại. Nếu cứ đòi mọi việc phải đúng ý mình, thì chẳng khác nào bắt dòng sông phải chảy ngược. Sự chống cự ấy chỉ làm ta mệt mỏi.

Nhưng thân không do mình không có nghĩa là tâm cũng phải trôi dạt. Chính ở điểm này, trí tuệ của cổ nhân tỏa sáng. Trần Nhân Tông sau khi trải qua chiến trận và ngai vàng đã tìm đến con đường tu tập. Tư tưởng của ông nhấn mạnh việc quay về soi sáng nội tâm. Khi tâm an, cảnh dù động cũng bớt dữ dội. Khi tâm loạn, ở giữa an nhàn vẫn thấy khổ đau.

Thực tế đời sống cho thấy rõ điều ấy. Có người giữa phong ba vẫn mỉm cười, coi gian khó như một phần của hành trình. Lại có người đủ đầy vật chất mà lòng lúc nào cũng thiếu thốn. Khác biệt không nằm ở hoàn cảnh, mà ở cách nhìn. Khi ta xem nghịch cảnh là dấu chấm hết, ta tuyệt vọng. Khi ta xem đó là một đoạn đường, ta kiên nhẫn bước tiếp.

Buông không phải là bỏ mặc. Buông là thôi tự trói mình vào những điều đã qua, thôi dằn vặt vì điều không đổi được. Ta vẫn sống, vẫn làm, vẫn cố gắng, nhưng không để kết quả quyết định hoàn toàn niềm vui hay nỗi buồn của mình. Giống như người nông dân gieo hạt, chăm sóc tận tâm, còn mưa nắng thì thuận theo trời đất.

Trong ca dao tục ngữ, ông bà ta cũng nhiều lần nhắc nhở về lẽ này. Câu nói về việc nước đến chân cầu ắt sẽ có lối đi không phải để con người ỷ lại, mà để giữ lòng bình tĩnh giữa rối ren. Khi tâm hoảng loạn, ta dễ làm sai. Khi tâm lặng, trí sáng hơn, đường đi cũng dần hiện rõ.

Nỗi khổ lớn của con người thường không đến từ sự việc, mà từ sự bám víu vào cách sự việc đáng lẽ phải diễn ra. Ta yêu cầu người khác phải hiểu mình hoàn toàn, cuộc sống phải công bằng tuyệt đối, nỗ lực phải luôn được đền đáp xứng đáng. Khi thực tế lệch khỏi kỳ vọng, ta đau. Càng so đo, càng mệt. Càng chấp, càng khổ.

Nguyễn Trãi từng trải qua những oan khuất lớn của đời người. Nhưng trong những áng văn để lại, ta vẫn thấy một tấm lòng hướng về sự an hòa, về lẽ phải, về sự thanh sạch của tâm hồn. Ông hiểu rằng danh lợi rồi cũng tan, chỉ có nhân nghĩa và sự thản nhiên trong tâm mới theo ta lâu dài.

Sống giữa cuộc đời nhiều điều không như ý, con người rất dễ sinh tâm bi quan. Thế nhưng, cổ nhân thường khuyên ta nhìn rộng hơn một đoạn đời. Hôm nay thất bại không có nghĩa cả đời thất bại. Một cánh cửa khép lại có thể mở ra lối khác mà ta chưa từng nghĩ tới. Nếu vì một lần vấp ngã mà tự phủ nhận bản thân, ta đã tự đóng mất nhiều cơ hội.

Thời gian cũng là một người thầy thầm lặng. Những nỗi đau tưởng không thể vượt qua, vài năm sau nhìn lại chỉ còn là một ký ức nhạt màu. Điều làm ta nhẹ đi không phải vì quá khứ thay đổi, mà vì tâm ta đã khác. Khi hiểu được điều này, ta bớt sợ hãi trước những điều đang làm mình khổ. Ta biết rằng, rồi cũng sẽ qua.

Biết buông còn giúp con người sống tử tế hơn với chính mình. Ta thôi ép mình phải hoàn hảo trong mắt tất cả mọi người. Ta chấp nhận có lúc yếu lòng, có khi sai lầm. Sự bao dung với bản thân mở đường cho sự bao dung với người khác. Khi hiểu mình cũng từng bất lực, ta dễ cảm thông cho những vụng về của người bên cạnh.

Cuộc sống không phải là chuỗi ngày chịu đựng, mà là hành trình tìm kiếm ý nghĩa giữa những điều không trọn vẹn. Chính những thiếu hụt, những điều trái ý lại làm nên chiều sâu của đời sống. Nếu mọi thứ đều suôn sẻ, con người có khi lại chẳng học được gì về kiên nhẫn, về yêu thương, về nghị lực.

Câu nói mười điều bảy điều không như ý vì thế không phải là lời than, mà là lời nhắc. Nhắc ta đừng quá đòi hỏi cuộc đời phải chiều theo mong muốn của mình. Nhắc ta quay về chăm sóc tâm mình trước đã. Khi tâm đủ rộng, những điều không như ý chỉ còn là những gợn sóng nhỏ trên mặt hồ lớn.

Sau cùng, điều con người có thể nắm chắc nhất không phải là hoàn cảnh, mà là thái độ sống. Giữa được và mất, hơn và thua, nếu giữ được sự bình thản, ta đã thắng một nửa. Phần còn lại, cứ để thời gian và nỗ lực âm thầm dẫn lối. Khi lòng không còn cố chấp, ta mới thực sự bước đi nhẹ nhàng giữa cuộc đời nhiều biến động.