CÂU CHUYỆN GIEO HẠT

Gió đầu hạ thổi dọc theo con đường đất đỏ dẫn vào làng Phú Điền, mang theo mùi thơm ngai ngái của ruộng đồng vừa qua mùa cày ải. Những thửa đất rộng mở nằm im lìm dưới nắng sớm, chờ bàn tay con người đánh thức. Ở cuối làng, nơi có hàng tre già rì rào suốt bốn mùa, có một mảnh ruộng nổi tiếng nhất vùng. Người ta bảo chỉ cần đứng ở đầu bờ nhìn xuống, cũng thấy ruộng ngô ở đó xanh hơn, đều hơn, như thể từng cây đều được ai đó chăm sóc bằng cả tấm lòng.

Chủ của mảnh ruộng ấy là ông Lâm.

Ông không giàu theo cách người ta vẫn nghĩ. Ngôi nhà mái ngói của ông đơn sơ, tường vôi đã ngả màu thời gian. Trong sân chỉ có vài cái chum nước mưa, một chiếc xe đạp cũ và giàn bầu leo kín lối đi. Nhưng mỗi khi nhắc đến ông, dân làng luôn kèm theo một cái gật gù đầy nể trọng. Năm nào ông cũng được hợp tác xã nông nghiệp của xã vinh danh là người có giống ngô tốt nhất vùng.

Ngô của ông Lâm hạt mẩy, vàng óng, khi phơi lên nghe tiếng lách tách rất vui tai. Bắp nào cũng chắc, dài, ít sâu bệnh. Thương lái từ tận thị trấn cách đó mấy chục cây số vẫn tìm về đặt mua trước cả vụ.

Điều lạ là ông chưa bao giờ giữ riêng bí quyết cho mình.

Mỗi mùa gieo hạt, người ta lại thấy ông chia từng túi giống nhỏ, cột bằng dây chuối khô, đem sang cho các hộ xung quanh. Nhà ông Bảy ở đầu xóm, nhà chị Hòa góa chồng bên bờ mương, rồi cả anh Tín mới ra ở riêng, ai ông cũng ghé qua.

Có người ngại ngần hỏi giá, ông chỉ cười xua tay.

“Giống tốt thì phải gieo nhiều nơi mới vui,” ông nói nhẹ như gió thoảng.

Ban đầu, nhiều người nhận hạt giống mà trong lòng đầy băn khoăn. Ở quê, chuyện giữ bí quyết làm ăn cho riêng mình vốn chẳng hiếm. Họ tự hỏi không biết ông Lâm có tính toán gì phía sau sự hào phóng ấy.

Một buổi chiều cuối mùa mưa, khi trời vừa tạnh, mây còn đọng thành từng dải tím nhạt phía chân trời, một người lạ tìm đến nhà ông. Đó là anh Minh, phóng viên của tờ báo tỉnh. Nghe danh giống ngô nổi tiếng và câu chuyện chia sẻ hạt giống, anh quyết định về tận nơi tìm hiểu.

Ông Lâm tiếp anh bằng ấm trà xanh mới hái ngoài vườn. Nước trà nóng, hơi bốc lên mang theo mùi thơm dịu. Hai người ngồi trên chiếc chõng tre đặt dưới gốc xoài trước sân.

Minh mở sổ, hỏi bằng giọng chân thành

“Thưa bác, cháu nghe nói bác luôn chia sẻ giống ngô tốt cho bà con xung quanh. Bác không sợ họ trồng giỏi hơn mình, bán được giá hơn mình sao?”

Ông Lâm bật cười, tiếng cười hiền như đất sau mưa.

“Cậu nhìn mấy ruộng ngô quanh đây chưa?”

Minh gật đầu

“Rồi ạ, ruộng nào cũng khá tốt.”

Ông Lâm chống tay xuống chõng, ánh mắt nhìn ra cánh đồng đang lên màu xanh mướt.

“Ngô thụ phấn nhờ gió. Phấn hoa từ ruộng này bay sang ruộng khác. Nếu xung quanh tôi toàn ngô xấu, thì dù tôi có giống tốt đến đâu, phấn xấu cũng bay sang, rồi bắp ngô của tôi dần dần cũng kém đi. Muốn giữ giống tốt cho mình, cách hay nhất là giúp mọi người cùng có giống tốt.”

Minh im lặng một lúc, cảm thấy câu trả lời vừa mộc mạc vừa sâu xa.

Ông Lâm rót thêm trà, chậm rãi nói tiếp

“Làm nông dạy tôi điều này từ lâu rồi. Muốn ruộng mình xanh, phải mong cả cánh đồng cùng xanh.”

Câu nói ấy theo Minh suốt quãng đường trở về. Bài báo anh viết sau đó không chỉ nói về kỹ thuật trồng ngô, mà kể lại câu chuyện của một người nông dân hiểu rõ quy luật cho đi và nhận lại theo cách rất đời thường.

Nhưng câu chuyện thật sự của ông Lâm không bắt đầu từ những giải thưởng.

Nhiều năm trước, khi ông còn trẻ, Phú Điền từng trải qua một vụ mùa thất bát. Sâu bệnh lan nhanh, mưa trái mùa kéo dài, nhiều ruộng ngô chưa kịp trổ bắp đã úa vàng. Nhà ông khi ấy cũng nghèo. Vợ ông vừa sinh đứa con đầu lòng, trong nhà gần như không còn thóc gạo dự trữ.

Ông đã từng nghĩ đến việc giữ lại mấy bắp ngô giống tốt hiếm hoi của mình cho riêng vụ sau. Nhưng tối hôm đó, ông nghe tiếng trẻ con khóc ở nhà chị Hòa hàng xóm. Chồng chị mất sớm, một mình nuôi hai đứa nhỏ. Vụ mùa hỏng, nhà chị gần như trắng tay.

Ông Lâm đứng trước giỏ ngô giống, lòng phân vân rất lâu. Cuối cùng, ông chia một nửa mang sang cho chị.

Chị Hòa cầm giỏ ngô mà rưng rưng

“Nhà anh cũng khó, sao còn cho tôi nhiều vậy?”

Ông chỉ cười

“Còn gieo được là còn hy vọng.”

Vụ sau, ruộng nhà chị Hòa nhờ giống tốt mà trúng mùa. Chị lại mang một phần hạt sang trả, còn biếu thêm rổ khoai lang đào được dưới ruộng. Hai nhà qua lại giúp đỡ nhau từ đó.

Năm ấy, ông Lâm nhận ra một điều mà sách vở không dạy. Khi mình mở tay ra, thứ quay về không chỉ là hạt giống, mà là tình làng nghĩa xóm, là những lúc hoạn nạn có người đỡ đần.

Dần dần, việc chia giống trở thành thói quen của ông. Ban đầu chỉ vài nhà thân thiết, sau lan ra cả xóm, rồi cả thôn. Có người từng hoài nghi, cho rằng ông giả bộ tốt bụng để lấy tiếng. Ông nghe, chỉ cười, vẫn lặng lẽ làm việc mình cho là đúng.

Thời gian trôi, những ruộng ngô quanh nhà ông ngày một đồng đều. Sâu bệnh giảm hẳn vì giống khỏe. Năng suất cả vùng tăng lên. Thương lái đến nhiều hơn, giá bán cũng khá hơn trước. Không chỉ ông Lâm, mà cả làng Phú Điền dần khấm khá.

Một buổi sáng, khi mặt trời vừa nhô khỏi rặng tre, ông Lâm dắt cháu nội ra thăm ruộng. Thằng bé lên tám, tò mò hỏi

“Ông ơi, sao ông không giữ hết giống tốt cho nhà mình, cho nhà mình giàu nhất làng?”

Ông xoa đầu cháu

“Nếu chỉ nhà mình tốt, còn xung quanh toàn ruộng xấu, thì gió thổi qua cũng mang theo điều không tốt về đây. Với lại, sống một mình giàu mà hàng xóm nghèo, có vui không con?”

Thằng bé nghĩ một lúc rồi lắc đầu.

Ông Lâm cười

“Con người cũng giống ruộng đồng. Mình đối xử tốt với người khác, thì sớm muộn gì điều tốt cũng quay lại với mình, có khi theo cách mình không ngờ tới.”

Những lời ấy, đứa bé chưa hiểu hết, nhưng hình ảnh cánh đồng ngô xanh rì trải dài trước mắt đã in sâu trong tâm trí nó.

Nhiều năm sau, khi ông Lâm đã già yếu, không còn ra đồng thường xuyên, người trong làng vẫn giữ thói quen trao đổi giống cho nhau. Mỗi mùa gieo hạt, sân nhà văn hóa thôn lại rộn ràng cảnh bà con mang giống tốt đến chia sẻ. Họ không còn nhớ rõ ai là người đầu tiên khởi xướng, nhưng ai cũng biết nhờ vậy mà cả vùng đỡ vất vả hơn trước.

Một chiều cuối thu, ông Lâm ngồi trước hiên nhà, nhìn cánh đồng xa xa đã vào vụ mới. Gió thổi làm những đợt sóng xanh chạy dài đến tận chân trời. Ông thấy lòng mình nhẹ như mây.

Ông nhớ lại quãng đời đã qua, những ngày đói kém, những lần do dự giữa giữ và cho, giữa sợ thiệt và dám tin. Mỗi lần ông chọn cho đi, ông lại nhận về nhiều hơn thứ mình trao.

Không phải tiền bạc.

Mà là ánh mắt biết ơn của hàng xóm, là những bữa cơm có thêm người ghé chia vui, là những lúc ốm đau có người chạy sang hỏi han. Là cảm giác mình không sống vô ích giữa cuộc đời này.

Gió chiều thổi qua hàng tre, mang theo tiếng lao xao quen thuộc. Ông Lâm khẽ khép mắt, nghe mùi hương ngô non từ cánh đồng xa đưa lại. Ở đâu đó, những hạt phấn hoa li ti đang bay trong gió, lặng lẽ nối ruộng này với ruộng khác, như cách con người nối với nhau bằng những điều tử tế giản dị.

Cuộc đời mỗi người, suy cho cùng, cũng giống một mùa gieo hạt. Mỗi suy nghĩ, mỗi lời nói, mỗi việc làm đều là một hạt giống thả xuống đất. Có hạt nảy mầm thành niềm vui, có hạt thành nỗi buồn. Nhưng đất không phụ người biết chăm bón bằng lòng nhân hậu.

Và trên cánh đồng rộng lớn của cuộc sống, chẳng có thửa ruộng nào thật sự đứng riêng một mình.