Hành Trình Du Xuân Và Đi Lễ Đầu Năm: Giữ Gìn Hồn Cốt Văn Hóa Việt Giữa Những Biến Dạng Tâm Linh Hiện Đại.

Mỗi độ Tết đến xuân về, khi những cơn gió lạnh cuối đông dần nhường chỗ cho sắc ấm của nắng mới, đời sống tinh thần của người Việt lại bước vào một nhịp điệu quen thuộc mà thiêng liêng. Đó là mùa khai xuân, mùa trẩy hội, mùa đi lễ chùa đầu năm. Không chỉ là một hoạt động mang tính tập tục, đây còn là một nhu cầu tâm linh sâu sắc đã tồn tại trong đời sống văn hóa Việt Nam suốt hàng trăm năm qua. Người Việt đi chùa đầu năm không đơn thuần để cầu xin mà để tìm sự an yên, để bắt đầu một chu kỳ sống mới với tâm thế tĩnh tại hơn sau một năm nhiều biến động.

Trong tâm thức truyền thống, năm mới không chỉ là sự chuyển giao của thời gian mà còn là sự tái sinh của tinh thần. Sau những ngày sum họp gia đình, việc bước chân ra khỏi ngôi nhà quen thuộc để hòa vào dòng người du xuân mang ý nghĩa mở lòng với thế giới xung quanh. Những chuyến đi lễ đầu năm vì thế mang trong mình một chiều sâu văn hóa rõ rệt. Người ta đi để nhớ về nguồn cội, để tri ân tổ tiên, để gửi gắm những mong ước rất đời thường như sức khỏe, bình an, thuận hòa trong các mối quan hệ.

Chùa chiền từ lâu đã giữ một vị trí đặc biệt trong cấu trúc văn hóa làng xã Việt Nam. Ngôi chùa không chỉ là nơi thực hành tín ngưỡng mà còn là không gian sinh hoạt cộng đồng, nơi lưu giữ ký ức tập thể qua nhiều thế hệ. Việc đến chùa đầu năm là cách để con người quay về với những giá trị cốt lõi của đạo lý sống. Trong khói hương trầm bảng lảng, giữa tiếng chuông ngân vang, người Việt tìm thấy một khoảnh khắc lắng lại giữa nhịp sống ngày càng gấp gáp.

Hoạt động du xuân cũng gắn liền với nhu cầu kết nối cộng đồng. Những hội làng được tổ chức ngay từ những ngày đầu năm thường mang tính chất tưởng niệm các vị thành hoàng, những người có công với dân với nước. Nhưng song song với đó, lễ hội còn là dịp để cộng đồng gặp gỡ, để những mối quan hệ xã hội được tái thiết sau một năm bận rộn. Từ các trò chơi dân gian đến những cuộc rước kiệu trang nghiêm, tất cả tạo nên một bức tranh sinh động phản ánh đời sống tinh thần phong phú của người Việt.

Hồn cốt văn hóa trong các lễ hội đầu xuân nằm ở chính sự cân bằng giữa tín ngưỡng và đời sống. Người Việt từ xa xưa không tách rời yếu tố tâm linh khỏi sinh hoạt thường nhật mà xem đó như một phần tự nhiên của cuộc sống. Đi lễ chùa đầu năm vì thế mang ý nghĩa nhắc nhở con người sống thiện lành hơn, biết kiềm chế tham sân si, hướng đến sự hài hòa với cộng đồng và thiên nhiên.

Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội hiện đại, nhiều giá trị truyền thống đang đứng trước nguy cơ bị biến dạng. Khi đời sống vật chất ngày càng được đề cao, nhu cầu tâm linh đôi khi cũng bị thương mại hóa. Không ít lễ hội đầu xuân đã trở thành những không gian quá tải bởi các hoạt động mang tính cầu lợi. Việc đi chùa đôi khi không còn xuất phát từ nhu cầu tĩnh tâm mà trở thành một cuộc chạy đua vô hình nhằm tìm kiếm vận may về tài lộc, công danh.

Hiện tượng cầu lộc cầu tài bằng những mâm lễ lớn, những tập tiền được đặt kín ban thờ đang dần làm thay đổi ý nghĩa ban đầu của việc đi lễ. Khi niềm tin bị đồng nhất với sự trao đổi vật chất, tín ngưỡng rất dễ trượt sang ranh giới của mê tín. Một số người tin rằng chỉ cần dâng lễ đủ lớn thì có thể đổi lấy sự phù hộ cho công việc làm ăn hay thăng tiến trong sự nghiệp. Từ đó, những hành vi như rải tiền lẻ khắp nơi hay đốt vàng mã với số lượng lớn xuất hiện ngày càng phổ biến.

Sự biến tướng này không chỉ làm mất đi vẻ trang nghiêm của không gian tâm linh mà còn đặt ra những câu hỏi về bản sắc văn hóa. Khi việc du xuân bị biến thành một hoạt động mang tính phô trương, ý nghĩa kết nối cộng đồng và hướng thiện cũng dần phai nhạt. Những giá trị tinh thần vốn được tích lũy qua nhiều thế hệ có nguy cơ bị thay thế bởi tâm lý vụ lợi ngắn hạn.

Việc bảo tồn hồn cốt văn hóa trong các lễ hội đầu năm vì thế trở thành một yêu cầu cấp thiết. Không phải để phủ nhận nhu cầu cầu may của con người mà để định hướng lại cách thức thực hành tín ngưỡng sao cho phù hợp với tinh thần truyền thống. Đi lễ đầu năm nên là hành trình quay về với chính mình, là dịp để suy ngẫm về những điều đã qua và chuẩn bị cho một năm mới với tâm thế tích cực hơn.

Trong một xã hội đang thay đổi nhanh chóng, những hoạt động du xuân truyền thống có thể đóng vai trò như một điểm tựa tinh thần. Nhưng để làm được điều đó, cần có sự chung tay của cả cộng đồng trong việc giữ gìn những giá trị cốt lõi. Lễ hội đầu xuân chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó giúp con người sống chậm lại, biết trân trọng những mối quan hệ và hướng đến những điều tốt đẹp hơn trong cuộc sống.

Giữ gìn bản sắc văn hóa không đồng nghĩa với việc khước từ mọi thay đổi. Điều quan trọng là phải biết phân biệt giữa tín ngưỡng và mê tín, giữa nhu cầu tâm linh chân chính và sự chạy theo vật chất. Khi mỗi người bước vào chùa với một tâm thế thanh thản, khi lễ hội trở lại với ý nghĩa kết nối cộng đồng thay vì trở thành nơi phô bày vật chất, lúc đó hồn cốt văn hóa Việt Nam mới có thể được gìn giữ trọn vẹn qua thời gian.

Khai xuân, trẩy hội, đi lễ đầu năm sẽ luôn là một phần không thể tách rời trong đời sống tinh thần của người Việt. Nhưng để những giá trị ấy tiếp tục tồn tại một cách bền vững, cần có sự tỉnh táo trong cách thực hành và tiếp nhận. Bởi lẽ, văn hóa không chỉ nằm ở nghi thức mà còn ở cách con người hiểu và sống cùng với những nghi thức ấy qua từng mùa xuân nối tiếp.