Greenland và phép thử lớn của trật tự thế giới

Ba kịch bản địa chính trị và liệu có nguy cơ Hoa Kỳ bị cô lập trong kỷ nguyên Trump?

Mở đầu: Greenland – mảnh ghép nhỏ của bàn cờ lớn

Greenland, hòn đảo băng giá với dân số chưa tới 60.000 người, trong nhiều thập kỷ chỉ xuất hiện bên lề các cuộc thảo luận quốc tế. Tuy nhiên, bước sang thập niên 2020, Greenland nổi lên như một điểm nóng địa chính trị mới, nơi giao cắt giữa tham vọng chiến lược của Hoa Kỳ, lợi ích an ninh của châu Âu, tham vọng Bắc Cực của Nga và tính toán dài hạn của Trung Quốc.

Việc Donald Trump từng công khai bày tỏ ý định “mua Greenland” không đơn thuần là một phát ngôn gây sốc. Nó phản ánh một tư duy chiến lược sâu xa hơn: kiểm soát không gian Bắc Cực, kiểm soát tài nguyên tương lai và tái định hình trật tự quyền lực toàn cầu. Nếu kịch bản Hoa Kỳ tìm cách kiểm soát Greenland diễn ra trong nhiệm kỳ Trump hoặc dưới một chính quyền mang tư duy “Nước Mỹ trên hết” tương tự, thế giới sẽ phải đối diện với những hệ quả vượt xa phạm vi một tranh chấp lãnh thổ.

Vì sao Greenland có ý nghĩa sống còn với Hoa Kỳ?

Trước khi đi vào ba kịch bản, cần hiểu rõ vì sao Greenland lại mang tính “cấp thiết chiến lược” đối với Washington.

Thứ nhất, Greenland là mắt xích then chốt trong an ninh Bắc Đại Tây Dương. Nằm giữa Bắc Mỹ và châu Âu, hòn đảo này là tuyến phòng thủ tự nhiên cho không phận và không gian chiến lược của Hoa Kỳ. Căn cứ Pituffik (trước đây là Thule) không chỉ là di sản Chiến tranh Lạnh, mà còn là trung tâm cảnh báo sớm tên lửa và theo dõi không gian, đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh hạt nhân và không gian quay trở lại.

Thứ hai, Bắc Cực đang mở ra. Biến đổi khí hậu khiến băng tan nhanh hơn dự kiến, kéo theo các tuyến hàng hải mới và khả năng tiếp cận tài nguyên chưa từng có. Nếu không kiểm soát Greenland, Hoa Kỳ sẽ phải đối diện nguy cơ Nga và Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng tại khu vực này, làm suy yếu ưu thế truyền thống của Mỹ ở Bắc Đại Tây Dương.

Thứ ba, Greenland mang ý nghĩa biểu tượng: liệu Mỹ còn đủ sức áp đặt trật tự hay không. Trong bối cảnh trật tự quốc tế tự do suy yếu, hành động của Mỹ tại Greenland sẽ trở thành phép thử cho quyền lực cứng và mềm của Washington.

Kịch bản 1: Phản ứng nhẹ nhàng – Thỏa hiệp ngầm và điều chỉnh trật tự

Bức tranh địa chính trị

Trong kịch bản này, Hoa Kỳ gia tăng ảnh hưởng tại Greenland thông qua các thỏa thuận an ninh, đầu tư và hợp tác kinh tế, thay vì kiểm soát chính thức. Đan Mạch phản đối mang tính biểu tượng, châu Âu kêu gọi tôn trọng luật pháp quốc tế nhưng tránh đối đầu trực diện. Nga và Trung Quốc đưa ra các tuyên bố ngoại giao, song không leo thang căng thẳng.

Thực chất, đây là một sự thỏa hiệp ngầm: các bên chấp nhận việc Mỹ mở rộng ảnh hưởng để đổi lấy sự ổn định chung.

Tác động tới Hoa Kỳ

Đối với Mỹ, kịch bản này củng cố vị thế chiến lược mà không phải trả giá quá lớn. Washington chứng minh rằng mình vẫn có khả năng dẫn dắt, dù bằng con đường mềm dẻo hơn. Donald Trump, nếu là người đứng sau quyết sách, sẽ tuyên bố đây là “chiến thắng chiến lược”, phục vụ hình ảnh cứng rắn trước cử tri trong nước.

Quan trọng hơn, Mỹ không bị cô lập. Ngược lại, họ thể hiện khả năng đạt mục tiêu mà không làm sụp đổ liên minh truyền thống.

Tác động tới châu Âu

Châu Âu trong kịch bản này tiếp tục vai trò “người điều chỉnh”. EU có thể không hài lòng, nhưng ưu tiên ổn định an ninh và quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Đan Mạch giữ được chủ quyền hình thức, trong khi Greenland có thêm quyền tự trị và nguồn lực phát triển.

Tác động tới châu Á

Tại châu Á, Trung Quốc theo dõi sát sao nhưng tránh đối đầu. Bắc Kinh coi đây là dấu hiệu cho thấy Mỹ vẫn còn dư địa kiểm soát các không gian chiến lược, song cũng nhận ra giới hạn của Washington: Mỹ không dám đi quá xa nếu không có sự đồng thuận tối thiểu của đồng minh.

Kịch bản 2: Phản ứng mạnh có kiểm soát – Thế giới phân mảnh

Bức tranh địa chính trị

Trong kịch bản này, Đan Mạch phản ứng mạnh mẽ, đưa vấn đề Greenland ra các diễn đàn quốc tế. Châu Âu rơi vào trạng thái chia rẽ: một số nước ủng hộ Đan Mạch, số khác lo ngại làm xấu quan hệ với Mỹ. Washington đáp trả bằng sức ép ngoại giao và kinh tế. Nga và Trung Quốc phản đối công khai, gia tăng hiện diện tại Bắc Cực.

Thế giới bước vào trạng thái bất ổn có chọn lọc, nơi các điểm nóng gia tăng nhưng chưa vượt ngưỡng đối đầu toàn diện.

Tác động tới Hoa Kỳ

Trong kịch bản này, Hoa Kỳ đạt được một phần mục tiêu chiến lược nhưng phải trả giá bằng sự suy giảm uy tín mềm. Donald Trump có thể ghi điểm với cử tri trong nước, song trên trường quốc tế, Mỹ bắt đầu bị nhìn nhận như một cường quốc hành xử đơn phương.

Tuy chưa bị cô lập hoàn toàn, nhưng Mỹ đối diện với sự kháng cự âm ỉ từ các đồng minh. Các thỏa thuận thương mại, an ninh và khí hậu trở nên khó khăn hơn.

Tác động tới châu Âu

Châu Âu chịu tác động nặng nề nhất. EU bộc lộ rõ sự thiếu thống nhất chiến lược. Đan Mạch trở thành tâm điểm tranh cãi, trong khi Pháp và Đức phải cân bằng giữa bảo vệ luật quốc tế và duy trì quan hệ với Mỹ.

Kịch bản này làm lộ rõ điểm yếu cốt lõi của châu Âu: thiếu năng lực tự chủ chiến lược, đặc biệt trong các vấn đề an ninh lớn.

Tác động tới châu Á

Ở châu Á, Trung Quốc tận dụng căng thẳng để củng cố lập luận rằng trật tự do Mỹ dẫn dắt đang suy yếu. Bắc Kinh gia tăng ảnh hưởng tại các tổ chức đa phương, đồng thời mở rộng hợp tác với Nga. Các quốc gia Đông Nam Á lo ngại tiền lệ Mỹ hành xử đơn phương, từ đó đẩy mạnh chính sách “đa dạng hóa quan hệ”.

Kịch bản 3: Đối đầu toàn diện – Liệu Trump và nước Mỹ có bị cô lập?

Bức tranh địa chính trị

Đây là kịch bản nghiêm trọng nhất. Đan Mạch, EU, Nga và Trung Quốc đồng loạt phản đối mạnh mẽ. Mỹ vẫn kiên quyết theo đuổi mục tiêu kiểm soát Greenland, sẵn sàng sử dụng sức ép quân sự, kinh tế và trừng phạt. Bắc Cực nhanh chóng bị quân sự hóa, trật tự quốc tế bước vào giai đoạn đối đầu mới.

Hoa Kỳ và nguy cơ bị cô lập

Trong kịch bản này, nguy cơ cô lập của Hoa Kỳ là có thật, đặc biệt nếu Donald Trump là người dẫn dắt quyết sách.

Thứ nhất, về ngoại giao, Mỹ đối diện với làn sóng phản đối chưa từng có từ cả đồng minh và đối thủ. Châu Âu, dù không hoàn toàn thống nhất, buộc phải đứng về phía Đan Mạch để bảo vệ nguyên tắc chủ quyền. Điều này khiến quan hệ xuyên Đại Tây Dương rơi vào khủng hoảng sâu sắc.

Thứ hai, về kinh tế, Mỹ phải đối mặt với các biện pháp trả đũa, gián tiếp hoặc trực tiếp. Dòng vốn, thương mại và hợp tác công nghệ chịu ảnh hưởng tiêu cực. Trong dài hạn, điều này làm suy yếu vai trò trung tâm của Mỹ trong hệ thống kinh tế toàn cầu.

Thứ ba, về chính trị nội bộ, Trump có thể củng cố sự ủng hộ của nhóm cử tri dân túy, nhưng sự chia rẽ trong nước gia tăng. Giới doanh nghiệp, học giả và các bang phụ thuộc vào thương mại quốc tế sẽ phản đối mạnh mẽ.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh: Mỹ khó bị cô lập hoàn toàn. Quy mô kinh tế, sức mạnh quân sự và vai trò của đồng USD vẫn giúp Washington duy trì ảnh hưởng. Sự “cô lập” ở đây mang tính tương đối: Mỹ mất vai trò lãnh đạo được chấp nhận rộng rãi, thay vào đó là vai trò cường quốc áp đặt.

Vị thế của Nga và Trung Quốc

Trong kịch bản này, Nga và Trung Quốc hưởng lợi chiến lược. Moscow củng cố vị thế tại Bắc Cực, trong khi Bắc Kinh tận dụng cơ hội để thúc đẩy một trật tự đa cực, nơi luật chơi không còn do Mỹ quyết định.

Tác động tới châu Âu và châu Á

Châu Âu buộc phải tăng tốc xây dựng năng lực tự chủ chiến lược, dù phải trả giá lớn. Châu Á bước vào giai đoạn phòng thủ chiến lược, gia tăng tích trữ và liên kết khu vực để giảm phụ thuộc vào Mỹ.

Greenland và tương lai trật tự thế giới

Greenland không chỉ là câu chuyện về một hòn đảo. Nó là phép thử cho trật tự thế giới đang chuyển mình. Trong kịch bản 1, thế giới điều chỉnh trong hòa bình. Trong kịch bản 2, thế giới phân mảnh và bất ổn. Trong kịch bản 3, thế giới đối diện nguy cơ đối đầu kéo dài.

Donald Trump, nếu theo đuổi con đường đối đầu toàn diện, có thể không làm nước Mỹ sụp đổ, nhưng sẽ đẩy Mỹ vào trạng thái cường quốc mạnh nhưng cô độc hơn. Và đó có thể là cái giá lớn nhất mà Hoa Kỳ phải trả trong thế kỷ 21.