Tại sao ông Donald Trump lại hủy bỏ “endangerment finding”. Con người sẽ đi về đâu nếu trái đất đến vượt ngưỡng chịu đựng

Ngày 12 tháng 2, chính quyền Tổng thống Donald Trump công bố quyết định hủy bỏ kết luận khoa học năm 2009 về việc khí thải nhà kính gây nguy hại cho sức khỏe con người. Trên bề mặt, đây là một thay đổi pháp lý có liên quan trực tiếp tới phạm vi điều chỉnh của Đạo luật Không khí Sạch và thẩm quyền của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ trong việc kiểm soát phát thải. Tuy nhiên, khi đặt trong bối cảnh rộng hơn của chiến lược công nghiệp mà phong trào Make America Great Again theo đuổi, quyết định này cho thấy một định hướng phát triển có chủ đích nhằm giảm chi phí sản xuất, phục hồi năng lực luyện kim và tái thiết chuỗi cung ứng nội địa vốn đã bị mai một trong nhiều thập kỷ qua.

Trong hơn một thế kỷ, công nghiệp luyện kim từng là trụ cột của nền kinh tế Hoa Kỳ. Thép, nhôm, đồng và các kim loại cơ bản khác không chỉ phục vụ xây dựng hạ tầng mà còn là nền tảng của quốc phòng và sản xuất công nghệ cao. Tuy nhiên, từ cuối thế kỷ hai mươi, ngành luyện kim nội địa bắt đầu suy giảm khi các nhà máy di dời ra nước ngoài để tận dụng chi phí lao động và năng lượng thấp hơn, đồng thời né tránh các quy định môi trường ngày càng khắt khe. Hệ quả là một nghịch lý xuất hiện. Hoa Kỳ vẫn có khả năng khai thác tài nguyên nhưng lại phụ thuộc ngày càng nhiều vào nguồn kim loại tinh luyện nhập khẩu.

Chiến lược MAGA được định hình trong bối cảnh đó. Một trong những mục tiêu cốt lõi là phục hồi năng lực sản xuất nội địa thông qua việc giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài. Để đạt được điều này, chính sách năng lượng được điều chỉnh theo hướng thúc đẩy khai thác dầu khí và giảm chi phí nhiên liệu trong nước. Khi chi phí năng lượng giảm xuống, các ngành tiêu tốn nhiều năng lượng như luyện kim bắt đầu có cơ hội phục hồi. Tuy nhiên, năng lượng rẻ hơn là chưa đủ nếu chi phí tuân thủ môi trường vẫn ở mức cao. Vì vậy, việc loại bỏ cơ sở pháp lý cho các quy định phát thải trở thành một bước đi quan trọng trong tiến trình tái công nghiệp hóa.

Trong cách nhìn này, quyết định hủy bỏ kết luận năm 2009 không đơn thuần phản ánh sự hoài nghi đối với biến đổi khí hậu. Nó là một phần của tính toán chính sách nhằm tạo ra không gian phát triển cho các ngành công nghiệp nặng. Khi các tiêu chuẩn phát thải được nới lỏng hoặc phải xây dựng lại trên cơ sở pháp lý khác, chi phí vận hành của các nhà máy luyện kim có thể giảm xuống đáng kể. Điều này cải thiện khả năng cạnh tranh của sản xuất nội địa so với hàng nhập khẩu.

Song song với động thái này là những tín hiệu cho thấy chính quyền đang chú trọng hơn tới các kim loại chiến lược như đồng. Việc tăng cường dự trữ và xem xét điều chỉnh chính sách nhập khẩu đối với các sản phẩm kim loại tinh luyện cho thấy một tầm nhìn dài hạn nhằm đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng. Đồng là thành phần không thể thiếu trong hệ thống điện, thiết bị công nghiệp và công nghệ quốc phòng. Nếu Hoa Kỳ muốn tái thiết năng lực sản xuất trong các lĩnh vực này thì việc đảm bảo nguồn cung đồng ổn định là điều kiện tiên quyết.

Tuy nhiên, câu hỏi lớn đặt ra là cái giá phải trả cho tiến trình này. Khi các quy định phát thải bị nới lỏng, lợi ích kinh tế ngắn hạn có thể đạt được, nhưng những hệ quả về sức khỏe cộng đồng và môi trường có thể tích tụ trong dài hạn. Ô nhiễm không khí, nhiệt độ tăng cao và các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể tác động trực tiếp tới đời sống của hàng triệu người. Trong khi đó, những người hưởng lợi từ sự phục hồi công nghiệp thường nằm ở tầng lớp có khả năng thích ứng tốt hơn với rủi ro môi trường.

Chính trong bối cảnh này, vấn đề sức khỏe con người trở nên nổi bật. Khi lợi ích công nghiệp được đặt lên hàng đầu, nguy cơ là các nhóm dân cư dễ tổn thương sẽ phải gánh chịu hậu quả nhiều nhất. Người lao động trong các khu công nghiệp, cư dân sống gần nhà máy và cộng đồng thu nhập thấp thường có ít nguồn lực để bảo vệ bản thân trước ô nhiễm môi trường. Họ cũng là những người ít có khả năng di dời khi điều kiện sống trở nên khắc nghiệt hơn.

Nhà khoa học khí hậu Wallace Smith Broecker từng cảnh báo từ những năm 1970 rằng hệ thống khí hậu của Trái Đất có thể bị đẩy tới một điểm không thể đảo ngược nếu con người tiếp tục phát thải khí nhà kính với tốc độ hiện tại. Ông mô tả biến đổi khí hậu như một “con thú giận dữ” mà loài người đang khuấy động. Khi vượt qua ngưỡng này, những thay đổi trong hệ thống khí hậu có thể trở nên tự duy trì và khó có thể kiểm soát. Điều này có nghĩa là các thảm họa tự nhiên sẽ không còn là những sự kiện rời rạc mà trở thành trạng thái bình thường mới.

Trong viễn cảnh đó, thời tiết có thể trở thành một dạng vũ khí gián tiếp. Hạn hán, lũ lụt và bão nhiệt đới có thể làm gián đoạn sản xuất, phá hủy hạ tầng và gây ra khủng hoảng lương thực. Những quốc gia hoặc cộng đồng không có đủ nguồn lực để thích ứng sẽ phải đối mặt với bất ổn kinh tế và xã hội kéo dài. Lời cảnh báo này từng được nhiều nhà khoa học và chiến lược gia quốc phòng nhắc tới khi đánh giá biến đổi khí hậu như một “mối đe dọa nhân bội” có khả năng làm trầm trọng thêm xung đột và bất bình đẳng.

Điều đáng lo ngại là những người ở tầng thấp của xã hội thường cảm nhận rõ rệt nhất các tác động này. Họ sống trong những khu vực dễ bị ngập lụt hơn, làm việc trong môi trường ô nhiễm hơn và có ít khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Khi thảm họa xảy ra, họ cũng là những người mất sinh kế đầu tiên và phục hồi chậm nhất.

Trong khi đó, các quyết định chính sách thường được đưa ra dựa trên những tính toán kinh tế và chính trị ngắn hạn. Việc phục hồi công nghiệp luyện kim có thể tạo ra việc làm và tăng trưởng trong ngắn hạn, nhưng nếu không đi kèm với các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả, lợi ích này có thể phải trả giá bằng sức khỏe cộng đồng trong dài hạn.

Do đó, thách thức lớn nhất không phải là lựa chọn giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, mà là tìm ra một mô hình phát triển cân bằng giữa hai mục tiêu này. Nếu không, cuộc chạy đua công nghiệp có thể dẫn tới những hệ quả không thể đảo ngược, nơi mà các thảm họa khí hậu trở thành trạng thái thường trực thay vì những sự kiện bất thường.

Quyết định ngày 12 tháng 2 vì thế không chỉ là một thay đổi trong chính sách khí hậu mà còn là phép thử đối với khả năng cân bằng giữa lợi ích kinh tế và sức khỏe con người. Nó phản ánh một lựa chọn chiến lược về cách thức phục hồi năng lực sản xuất, đồng thời đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của những người cầm quyền trong việc bảo vệ môi trường sống cho các thế hệ tương lai.

Nếu tiến trình tái công nghiệp hóa tiếp tục được triển khai mà không đi kèm với các biện pháp kiểm soát phát thải hiệu quả, nguy cơ là xã hội sẽ phải đối mặt với những thảm họa ngày càng thường xuyên hơn. Trong viễn cảnh đó, những cộng đồng dễ tổn thương nhất sẽ là những người chịu ảnh hưởng đầu tiên và nặng nề nhất.

Bài toán đặt ra cho các nhà hoạch định chính sách là làm thế nào để phục hồi công nghiệp mà không hi sinh sức khỏe cộng đồng. Đây không chỉ là một vấn đề kinh tế mà còn là câu hỏi đạo đức về trách nhiệm đối với môi trường và con người. Những lựa chọn được đưa ra hôm nay sẽ định hình chất lượng cuộc sống của nhiều thế hệ trong tương lai.